Raje podatkowe – definicja

Jednoznaczne zdefiniowanie raju podatkowego w szerokim rozumieniu tego słowa stwarza pewne trudności. Patrząc z punktu widzenia podatnika, nie ma zgodności co do sposobu uznania danego kraju za „raj podatkowy” bądź nie uznania go za taki. Rajem podatkowym dla podatnika jednego państwa może być inny kraj, w którym obciążenia podatkowe są niższe niż w jego ojczyźnie, nawet jeżeli nie jest on powszechnie uznawany za raj podatkowy. Z tych powodów ten sam kraj dla podatników pochodzących z innych państw będzie rajem podatkowym, a dla innych nie będzie ono atrakcyjne pod względem podatkowym.

Zaklasyfikowanie poszczególnych terytoriów do jurysdykcji podatkowych może być oparte na ocenie obiektywnej lub subiektywnej. Pierwsza z nich polega na przyjęciu, iż rajem podatkowym jest każdy kraj, który nie nakłada podatków albo nakłada je w minimalnej wysokości na wszelkie rodzaje dochodów i oferuje przy tym tajemnicę bankową i handlową. Ocena subiektywna nawiązuje z kolei do pojęcia reputacji, czyli stwierdzenia, czy dane terytorium reklamuje się jako liberalne podatkowo i czy jest powszechnie wykorzystywane w międzynarodowym planowaniu podatkowym.1

Pod pojęciem raju podatkowego kryje się państwo lub terytorium posiadające szereg charakterystycznych cech, z których najważniejszą są relatywnie niższe w porównaniu z innymi państwami stawki podatkowe, co w praktyce oznacza brak opodatkowania lub inne znaczące przywileje podatkowe zarówno w państwie źródła, jak i w państwie rezydencji.2

Warto też przytoczyć w tym miejscu definicję encyklopedyczną. Rajem podatkowym został nazwany obszar, na którym „na mocy obowiązujących przepisów nie istnieją podatki lub istnieją, ale mają jedynie charakter wewnętrzny i nie obciążają dochodów cudzoziemców i ich firm, albo też obciążają je w minimalnym stopniu, jak również tam gdzie przyznawane są specjalne przywileje fiskalne, z których korzystają określeni podatnicy lub które dotyczą danego typu działalności.3

Metody wykorzystywania rajów podatkowych

Podatnicy starają się korzystać z rajów podatkowe w celu zmniejszenia ciążących na nich obowiązków podatkowych. Raje podatkowe stwarzają im szereg możliwości, z których korzystają i które co jakiś czas modyfikowane są w zależności od zmieniającej się sytuacji, regulacji prawnych i potrzeb. W przypadku osób fizycznych poszczególne formy korzystania z rajów podatkowych są efektem globalizacji finansowej i łatwości dokonywania transakcji przez globalną sieć internet.

Podatnicy mają duże możliwości niewykazywania dochodów w krajach charakteryzujących się wysokim opodatkowaniem. Najprostszą z takich form, z których często korzystają podatnicy, to zmiana miejsca rezydencji podatkowej powodująca ukrycie tożsamości i działalności osób na terytorium kraju o wysokim opodatkowaniu.4

Do popularnych działań zalicza się również dokonywanie inwestycji poza granicami kraju poprzez nabywanie akcji i udziałów w spółkach zarejestrowanych w rajach podatkowych albo też przesyłanie środków pieniężnych na rachunek bankowy w raju podatkowym. Dodatkowo podatnicy mają możliwość skorzystania z przywilejów podatkowych, jakie idą w za regulacjami dotyczącymi opodatkowania inwestycji kapitałowych, w tym w szczególności dywidend, jak również z korzyści wynikających z założenia trustu, prywatnej fundacji lub spółki rotacyjnej.5

Istotne znaczenie przy wyborze sposobu wykorzystania przywilejów z rajów podatkowych ma charakter operacji, w których uczestniczą podatnicy. Można ten charakter podzielić ze względu na cel na trzy rodzaje:

  • transakcje akumulacyjne;
  • transakcje inwestycyjne;
  • transakcje dystrybucyjne;

Terminy te nie w każdym przypadku pokrywają się z ekonomicznym sensem tych określeń i zdarza się, że nawiązują w większym stopniu do podatkowych następstw danych operacji.6

Legalne sposoby zmniejszenia opodatkowania

Istnieją dwa sposoby ograniczenia opodatkowania. Może się to odbywać w drodze naruszenia przepisów prawa i jest wówczas określane jako uchylanie się od opodatkowania (tax evasion) lub poprzez legalne kształtowanie obciążeń podatkowych poprzez zmniejszenie opodatkowania (tax avoidance). W ramach opracowania oczywiście pominiemy „tax evasion” a skupimy się wyłącznie na „tax avoidance”.

Technika ta definiowana jest jako „działania zgodne z obowiązującym prawem w celu redukcji zobowiązań podatkowych do poziomu oraz formy bardziej korzystnej dla podatników.7

Innymi słowy, unikanie opodatkowania jest to optymalizacja podatkowa, mająca na celu „obniżanie jego kwoty przez wykorzystanie dozwolonych środków prawnych, co wiąże się z dostosowaniem konkretnej sytuacji do sytuacji najkorzystniejszej dla podatnika.8

Pojęcie optymalizacji podatkowej można rozumieć jako wybór podejmowany w granicach obowiązującego prawa podatkowego takiej formy i struktury dokonywanej transakcji, która umożliwia obniżenie obciążeń podatkowych.9

Kształtowanie wysokości obciążeń podatkowych za pomocą środków zgodnych z przepisami prawa wynika bowiem z prawa wyboru (przyznawanego poprzez regulacje zawarte w przepisach prawnych), swobody uznaniowej (występującej w przypadku, gdy nie jest możliwe podanie lub ustalenie dokładnych wartości),  oraz kształtowania stanu faktycznego (związanego z istnieniem zróżnicowanych pod względem prawnych ukształtowań dotyczących niemal identycznych zdarzeń gospodarczych, w efekcie generujących różne zobowiązania podatkowe).10

Niekiedy zamiast pojęcia optymalizacji podatkowej wykorzystywany jest termin planowania podatkowego lub międzynarodowego planowania podatkowego (international tax planning).11


Źródła:

  1. D.J. Workman, The Use of Offshore Tax Havens for the Purpose of Criminal Income Tax, „Journal of Criminal Law & Criminology”, Summer 1982, No. 73, s. 678.
  2. T. Lipowski, Raje podatkowe a unikanie opodatkowania, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 137.
  3. Tax haven Encyclopedia, ed. B. Spitz, London 1993, s.1.
  4. Tax havens and development. Status, analyses and measures, Report from the Government, s. 36.
  5. J. G. Gravelle, Tax Havens: International Tax Avoidance and Evasion, Congressional Research Service, July 9, 2009, s. 19.
  6. R. Anthony, International Fiscal Strategy, Monitor Press LTD, Sudbury 1995, s. 11.
  7. J. Slemrod, S. Yitzhaki, Tax Avoidance, Evasion and Administration, [w:] Handbook of Public Economics, eds. A.J. Auerbach, M. Feldstein, Vol. 3, 2002, s. 1423–1470
  8. J. Głuchowski, Państwo opiekuńcze…, s. 118–120.
  9. Wyrok WSA z 30 marca 2004 r., sygn. Akt III SA 2984/02, LEX, nr 106923.
  10. S. Kudert, M. Jamroży, Optymalizacja opodatkowania…, s. 23.
  11. T. Lipowski, Raje podatkowe…, s. 78.